افكار عمومى مىگردند . از بحثهاى گذشته علاوه‌بر كاوش كوتاهى در پيدايش بردگى معنا و مفهوم برده نيز به دست مىآيد : برده يعنى آنكه از خود اختيارى ندارد و از هر نظر تسليم آقاست . البته اين « هر نظر » بسته به محيطها و قانونها است ، بعضىها قدرت هيچگونه ماليّتى به برده نمىدهند و برخىها حقّ مالكيّت براى او قائلند و در قديم هم اين حقّ در برخى قوانين بوده است . چنان كه در امور ديگر نيز اختلاف داشته‌اند ليكن حتّى جانىترين افراد قديم هم شايد در شرايط عادى و بدون جهت برده را از انجام ضروريات چون خوردن و خوابيدن و تخليه منع نمىكرده است . البته معمولا كارهاى سخت و دشوار به عهدهء بردگان بوده است مخصوصا در دوران بردگى كشاورزى « 1 » ، كه بيشتر بردگان به كارهاى سخت كشاورزى گمارده مىشدند . ساختمانهاى مهمّى كه از دوران قديم به يادگار مانده است از ديگر كارهاى سخت بردگان بوده است خدا مىداند كه در جريان ساختمان اهرام مصر و ساختمانهاى مهمّ ديگر در ايران و يونان چه‌قدر از اين

--> ( 1 ) بردگى طبق شرائط زندگى به دوره‌هائى تقسيم شد كه از جمله بردگى كشاورزى مربوط به دوره و محيطى است كه فشار بيشتر كار بردگان در امور كشاورزى بوده است .